Deze uitdagingen zal Europa de komende jaren moeten aangaan

Het jaar 2016 is nog enkele maanden bezig maar toch houden diverse zaken die staan te gebeuren in 2017 de economische wereld reeds in hun ban. Diverse belangrijke gebeurtenissen komen er aan welke stuk voor stuk de toekomst van Europa en de Eurozone diepgaand kunnen wijzigen.

Voor de Verenigde Staten breken spannende dagen aan met de verkiezing waarbij zowel Hillary Clinton als Trump nog steeds in de race zijn. Deze verkiezingen zullen ongetwijfeld ook hun neerslag hebben op de Europese economie. Het komende jaar staan echter tal van belangrijke gebeurtenissen op de economische kalender die het Europese continent door elkaar zullen schudden.

Enkele van deze gebeurtenissen zijn reeds volop gaande en krijgen het aankomende jaar (hopelijk) een definitieve oplossing. Onder meer de Brexit, de Griekse situatie en de Italiaanse bankencrisis horen in deze categorie thuis maar ook de huidige Eurocrisis eist dringend een structurele oplossing.

Andere zaken die ongetwijfeld roet in het eten kunnen strooien en de relaties binnen de Europese Unie op scherp zullen plaatsen zijn onder meer de aankomende Franse verkiezingen, de verkiezingen van de Duitse Bundestag en de aankomende referenda omtrent het gebruik van de Euro in sommige landen. Dit hopelijk niet aangevuld met andere lidstaten die een exit wensen uit de Europese instellingen.

Brexit

De daadwerkelijke Brexit die nu met rasse schreden nadert dreigt allesbehalve vlot te gaan. Waar het Verenigd Koninkrijk in eerste instantie het beste van twee werelden hoopte te combineren dreigt nu net het omgekeerde. Namelijk een zwakke munt, geen toegang tot de Europese eenheidsmarkt (welke onontbeerlijk is) en een financieel centrum dat leeg loopt naar concurrenten Frankrijk (Parijs)en Duitsland (Frankfurt).

Echte duidelijkheid is pas te verwachten vanaf maart 2017 wanneer de Brexit gepland staat. Dit alles juridisch sluitend maken en het opstarten van nieuwe handelsverdragen kan nog jaren aanslepen. Gedurende al deze overgangsperiode dreigt het Verenigd Koninkrijk zijn toegang te verliezen tot Europa. Dit gecombineerd met een hogere handelstekort en een oplopende inflatie. Nu reeds zijn diverse internationale bedrijven gestart met een aanpassen van de prijzen door de lagere Pond om de verliezen te compenseren. Dit zal op een nog veel grotere schaal plaatsvinden het komende jaar waardoor de bevolking het kind van de rekening dreigt te worden.

Verkiezingen Frankrijk en Duitsland

Waar de verkiezingen in november het belangrijkste moment zijn voor de Verenigde Staten zijn deze binnen Europa voornamelijk bepalend door de twee belangrijkste lidstaten van de Europese Unie, namelijk Duitsland en Frankrijk.

Tot een jaar geleden was ook het Verenigd Koninkrijk een belangrijke lidstaat van de Europese Unie, een gegeven welke door de Brexit abrupt tot een einde kwam. In tegenstelling tot het Verenigd Koninkrijk zijn zowel Duitsland als Frankrijk lid van de Eurozone, echter met een economie die elk een andere zijde van het economische spectrum opgaat.

Ook de politieke strekkingen zijn behoorlijke tegenstrijdig op dit moment waarbij in Frankrijk extreem-rechts en/of rechts veel extra zetels zal binnenhalen. De belangrijkste namen hierbij zijn Marine Le Pen (extreem-rechts) en voormalig president Nicolas Sarkozy (rechts) die aan een tweede leven begonnen lijkt te zijn.

Op zich geen gevolgen voor Europa zou men denken. Echter enkele belangrijke verkiezingspunten staan lijnrecht tegenover de Europese gedachten waarbij onder meer de Euro en het lidmaatschap van de Europese Unie sterk in vraag wordt gesteld. Het is niet ondenkbaar dat een referendum over de Euro wel eens behoorlijk negatief kan uitdraaien voor de Eurozone waarbij het opnieuw een belangrijke lidstaat zou verliezen.

Dit komt onder meer door de stijgende frustratie onder de Franse bevolking welke geen enkel voordeel in de Euro ziet. Ook het grote begrotingstekort, de oplopende armoede en de migratieproblematiek wordt op conto van Europa geschreven. Waar Frankrijk en Duitsland vroeger enigszins hand in hand gingen om Europa te verdedigen lijkt dit voorgoed verleden tijd.

Om de situatie nog complexer te maken zijn er ook in Duitsland verkiezingen volgend jaar waarbij onder meer de harde lijn van Wolfgang Schäuble een grote goedkeuring van de Duitse bevolking geniet. Indien Schäuble daadwerkelijk kandidaat is om Bondskanselier te worden, dan zou de houding van Duitsland nog harder worden wat voornamelijk voor Zuid-Europa nefast zal zijn.

Ook Frankrijk zal hier rechtstreekse gevolgen van ondervinden door de lakse economische houding en het niet op orde hebben van de openbare financiën. Waar Merkel reeds enorme tegenkanting kreeg in Zuid-Europa dreigt dit met een persoon als Schäuble onhoudbaar te worden. Ook de migratieproblematiek is in Duitsland een dagelijks probleem waardoor de politiek een ruk naar rechts zal maken.

Eurocrisis

De Eurocrisis is de laatste tijd uit de pers verdwenen maar is allesbehalve opgelost. Onder meer de Italiaanse bankencrisis en de oplopende spanningen onder diverse Eurolidstaten dreigen als een boemerang terug te komen.

Zoals reeds eerder aangehaald is de Euro gedoemd te mislukken door een gebrek aan een fiscale en politieke unie. Door de aanwakkerende anti-Europa gevoelens is de kans op een meer uitgebreide samenwerking echter flinterdun.  Het verschil tussen de Europese lidstaten in Noord-Europa en Zuid-Europa is de laatste jaren nog gegroeid waarbij het water niet tot aan de lippen maar tot over de lippen staat bij onder meer Spanje, Portugal, Griekenland, Italië en Frankrijk.

Tot op heden konden de discussies nog enigszins binnen de perken gehouden worden maar door de escalerende bankencrisis in Italië en de aanslepende Griekse problemen dreigen er toch enkele belangrijke beslissingen genomen te worden binnen de Eurozone. Onder meer een exit van zowel Griekenland als Italië zijn realistischer dan sommigen denken en ook een mogelijks Frans Euro-referendum zou de Euro de facto opblazen.

Duitsland

Het grootste probleem en tevens de oplossing van Europa ligt momenteel in Duitsland. Terwijl dit niet altijd zo gezegd wordt in de pers in onze streken is Duitsland wel degelijk de olifant in de porseleinenwinkel. Ongeacht wat de politiekers in ons land beweren is België en dan vooral Vlaanderen een economische provincie van Duitsland. Dit samen met Nederland, Oostenrijk en Luxemburg.

Sinds het vertrek van het Verenigd Koninkrijk is het belang van Duitsland nog meer toegenomen waardoor de Duitse economische macht een enorm groot aandeel uitmaakt van Europa. Alle Europese beslissingen worden in de praktijk goed en/of afgekeurd door Duitsland. Van een Frans tegengewicht is hoe langer hoe minder sprake en het Verenigd Koninkrijk heeft zichzelf uit de Europese Unie gezet.

Worst-Case scenario

Het slechtste (en op termijn mogelijks beste scenario) was enkele jaren geleden niet denkbeeldig. Indien een combinatie van gebeurtenissen het komende jaar echter realiteit worden dan zou het volgend scenario wel degelijk kunnen gebeuren. Analisten verwijzen ook meer en meer naar een dergelijk scenario waarbij Europa er binnen enkele jaren totaal anders zal uitzien.

Eén van deze scenario’s is onder meer een break-up van de Euro, dit in het slechtste geval gekoppeld aan het in elkaar klappen van de Europese Unie binnen de huidige vorm. Onder meer de Zuiderse lidstaten binnen Europa zijn absoluut geen fan meer van de Eurozone en ook de Noordelijke Euro-staten hopen op een grondige herstructurering.

In de plaats komt er vermoedelijk een lossere Europese Unie zonder veel verplichtingen waarbij binnen deze Unie een aantal landen veel diepgaander gaan samenwerken. Dit gekoppeld aan een echte eigen munt met een fiscale en politieke unie. De realiteit leert ons dat een land als Duitsland hier reeds klaar voor is samen met Vlaanderen, Nederland, Denemarken, Oostenrijk en Luxemburg. Ook een samenwerking met Zweden, Finland ,Noorwegen en Zwitserland is hierbij mogelijk.

De economische realiteit binnen deze landen leunt sterk aan bij elkaar en de handel tussen deze landen is nu reeds op een hoog niveau. Dit leunt ook veel meer aan bij het historische karakter waarbij de grens van enkele duizenden jaren geleden nog steeds geldig blijft.

Voor België is deze situatie des te pijnlijker aangezien het de tegenstellingen tussen Vlaanderen en Wallonië nog meer op de spits zou drijven. Nu reeds zijn beide landshelften gedomineerd door respectievelijk Duitsland en Frankrijk. De economische realiteit in Wallonië is echter meer op Frankrijk gericht waardoor een mogelijks nieuwe munt en/of diepgaandere samenwerking nog enkele moeilijke problemen kan veroorzaken.

Op wereldvlak is dit scenario een zeer realistisch gegeven. Het geeft de lidstaten binnen Europa opnieuw vrijheid welke nu ontbreekt om onder meer de munt te devalueren en/of bepaalde beslissingen te nemen. Een nieuwe Euro zou deze maal wel bestaansrecht hebben omdat deze zou bestaan binnen gelijkgestemde partners. Deze zou een sterke munt zijn en zou sterk gelijken op toenmalige Duitse Mark wat in eerste instantie ook voor de huidige Euro het geval moest zijn. In de loop der jaren is dit echter afgezwakt om beide helften van Europa tevreden te houden, dit met de gekende gevolgen…